Tajemnica bankowa a ochrona praw własności intelektualnej

Bundesgerichtshof przedłożył Trybunałowi Sprawiedliwości Unii Europejskiej pytanie prejudycjalne odnoszące się do kwestii czy instytucja bankowa, jest uprawniona do odmowy udzielenie informacji o posiadaczu rachunku bankowego ze względu na obowiązującą ją tajemnicę bankową w sytuacji w której tenże rachunek bankowy był wykorzystywany do handlu podrobionymi produktami popularnej marki.

W danym stanie faktycznym, na platformie eBay oferowano do sprzedaży podrobione perfumy. Posiadacz praw do znaku towarowego wystąpił do banku [podanego przez sprzedawcę jako rachunek do wpłat ceny za oferowane produkty] o ujawnienie danych osoby dla której tenże rachunek był prowadzony. Sam nie był bowiem w stanie zidentyfikować sprzedawcy na podstawie informacji umieszczonych na platformie eBay.

Podstawą wniosku kupującego był § 19 Abs. 2 Satz 1 Nr. 3 ustawy o znakach towarowych [niem. Gesetz über den Schutz von Marken und sonstigen Kennzeichen“]. Przepis ten przewiduje, iż uprawniony do znaku towarowego, w przypadku oczywistych naruszeń prawa, może wystąpić o ujawnienie informacji odnoszących się do pochodzenia towaru także wobec podmiotu, który świadczył usługi umożliwiające naruszenie prawa w tym zakresie. Stanowi on implementację art. 8 ust. 3 lit. c Dyrektywy 2004/48/EG w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej.

W tym wypadku podmiotem takim byłaby instytucja bankowa, której jednak, ze względu na wiążącą ją tajemnicę, przysługuje prawo do odmowy udzielenia takowych informacji w toku procesu na podstawie § 383 ust. 1 nr 6 ZPO [niem. Zivilprozeßordnung” –procedura cywilna].

Zagadnienie wynikło w związki z analizą podstawy w zapisach Dyrektywy, która uzasadniałaby prawo instytucji bankowej do odmowy udzielenia tejże informacji. Bundesgerichtshof zwrócił uwagę, iż art. 8 ust. 3 lit. e przywołanej Dyrektywy przewiduje, iż obowiązek udzielenia informacji odnosi się bez uszczerbku do podmiotów, które zarządzają ochroną poufności źródeł informacji lub przetwarzania danych osobowych.

Pytanie prejudycjalne odnosi się do kwestii – czy w omawianym sprawie informacje o posiadaczu rachunku bankowego podlegają ocenie pod kątem art. 8 ust. 3 lit. e przywołanej Dyrektywy, a w przypadku odpowiedzi twierdzącej, czy interes skutecznego śledzenia naruszeń praw własności intelektualnej przemawia za przyjęciem obowiązku banku do wyjawienia danych posiadacza rachunku. Bundesgerichtshof wydaje się opowiadać za tym ostatnim stanowiskiem.

Bundesgerichtshof – Beschluss vom 17. Oktober 2013 – I ZR 51/12

„Ustawa o prywatyzacji Volkswagena” zgodna z prawem unijnym

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej [TS] oddalił skargę Komisji wniesioną przeciwko Państwu Niemieckiemu z powodu zarzucanego niedostosowania ustawy o prywatyzacji Volkswagena [„VW-Gesetz”] do wyroku wydanego w dniu 23 października 2007r. [ „Das Gesetz über die Überführung der Anteilsrechte an der Volkswagenwerk Gesellschaft mit beschränkter Haftung in private Hand”].

W tymże wyroku TS uznał, iż obowiązujące wówczas przepisy ustawy naruszały zasadę swobodnego przepływu kapitału w zakresie odnoszącym się do (i) zagwarantowanego dla Kraju Związkowego Dolnej Saksonii i  Państwa Niemieckiego [wówczas głównych akcjonariuszy posiadających po 20 % akcji] do powoływania po dwóch członków rady nadzorczej, (ii) ograniczenia prawa głosu każdego akcjonariusza do ilości głosów odpowiadających ilości 20 % akcji, w związku z (iii) zagwarantowaniem mniejszościowemu akcjonariuszowi posiadającemu 20 % akcji do blokowania uchwał na zgromadzeniu akcjonariuszy (podczas gdy zgodnie z prawem niemieckim, co do zasady konieczne jest w takim przypadku posiadanie 25 % akcji).

W następstwie tego rozstrzygnięcia, zmieniono ustawę w odniesieniu do pierwszych dwóch zastrzeżeń TS. Pozostawiono jednakże zapis  dotyczący obniżonej mniejszości kwalifikowanej akcji (20%), która umożliwia zgłaszanie veta wobec uchwał zgromadzenia akcjonariuszy.

W ocenie Komisji, każdy z trzech przepisów stanowił samodzielną podstawę naruszenia zasady swobody przepływu kapitału w Unii Europejskiej. Tym samym, Państwo Niemieckie nie dopełniło obowiązków nałożonych rozstrzygnięciem z 23 października 2007r. w odniesieniu do trzeciego z naruszeń.

TS rozpoznając skargę nie podzielił stanowiska Komisji w tym względzie. W uzasadnieniu wskazano, iż trzecie z przywołanych zastrzeżeń nie stanowiło samodzielnej podstawy naruszenia zasady swobodnego przepływu kapitału, lecz jedynie w związku z drugim zapisem, tj. odnoszącym się do narzuconego ograniczenia siły głosu z akcji do 20 %.

W związku z uchyleniem drugiego zapisu, Państwo Niemieckie wykonało wyrok TS, zaś pozostawienie postanowienia dotyczącego obniżonej mniejszości kwalifikowanej umożliwiającej blokowania uchwał samo przez się nie stanowi naruszenia prawa unijnego w powyżej opisanym zakresie.

Gerichtshof der Europäischen Union, Urteil vom 22.10.2013 - C-95/12

Członkowie grupy na portalu Facebook nie przybierają formy prawnej

W danej sprawie doszło do sporu pomiędzy członkami grupy na portalu Facebook. W wyniku tego sporu, jeden z administratorów został z niej wykluczony przez założyciela grupy. Usunięty członek wystąpił do sądu z roszczeniem o zobowiązanie założyciela grupy aby przywrócono jego członkostwo i status w charakterze administratora.

Rozpatrujący sprawę Amtsgericht Menden nie znalazł podstaw prawnych umożliwiających uwzględnienie żądania. W tym względzie, istotna jest ocena dokonana przez sąd zgodnie z którą grupa stworzona na portalu Facebook nie przybiera żadnej formy prawnej, w szczególności nie stanowi spółki prawa cywilnego czy też stowarzyszenia.

O niemożliwości uznania takiej grupy za spółkę prawa cywilnego [§ 705 BGB i nast.] przesądza, zdaniem sądu, okoliczność, iż jej wspólnicy nie wnieśli żadnych świadczeń majątkowych dla osiągnięcia wspólnego celu. Nie pobrano żadnych składek członkowskich ani innych miarodajnych finansowo świadczeń. Te zaś stanowić mają istotny element każdej spółki prawa cywilnego.

Z kolei, grupa taka nie mogła zostać uznana za stowarzyszenie w rozumieniu § 21 i nast. BGB, ponieważ nie występował tu długotrwały związek osób ustanowiony dla osiągnięcia wspólnego celu, który to związek przybrałby zorganizowaną formę.

Nie sposób również uznać, aby członkowie grupy przez jej zawiązanie utworzyli inną formę prawną a to z tego względu, iż nie sposób stwierdzić istnienia po ich stronie jakiejkolwiek woli w tym zakresie. Przystąpienie do grupy na portalu Facebook jest wyrazem wolności światopoglądowej i jej ekspresji. Każdy użytkownik portalu może swobodnie wstąpić do grupy jak i z niej wystąpić. Sama zaś grupa na portalu Facebook stanowi nową formę komunikacji i platformę do wyrażania swoich poglądów.

Podsumowując, Amtsgericht Menden uznał, iż tak jak prawem każdego użytkownika portalu Facebook jest założenie grupy, tak i jego pochodną jest decydowanie o przyznaniu czy odebraniu określonym osobom praw administratora, bądź finalnie o rozwiązaniu tejże grupy. Z tego względu podniesione przez usuniętego administratora żądanie przywrócenia do grupy nie zasługiwało na uwzględnienie.

Amtsgericht Menden, Urteil vom 09.01.2013 – 4 C 409/12

Reklama powinna zawierać oznaczenie formy prawnej przedsiębiorcy

Każdy reklamujący się przedsiębiorca ma obowiązek przedstawiania formy prawnej prowadzonej działalności. Ten który tego nie czyni, wprowadza w błąd i narusza tym samym reguły uczciwej konkurencji.

To sedno wyroku Bundesgerichtshof rozpatrującego sprawę przedsiębiorcy, który zajmując się handlem sprzętem elektronicznym, w materiałach reklamowych nie ujawniał formy prawnej w jakiej prowadzi działalność gospodarczą.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia, Bundesgerichtshof odwołał się do brzmienia art. 7 ust. 4 lit. b Dyrektywy 2005/29/EG o nieuczciwych praktykach rynkowych. Przywołany przepis Dyrektywy został implementowany do § 5 a ust. 3 nr 2 niemieckiej ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji [„Gesetz gegen den unlauteren Wettbewerb”]. Zgodnie z tym przepisem praktykę handlową uznaje się za wprowadzającą w błąd, jeżeli pomija ona istotne informacje potrzebne przeciętnemu konsumentowi do podjęcia świadomej decyzji dotyczącej transakcji. Za istotne informacje, które podlegają ujawnieniu, uznać należy m.in. „adres i tożsamość przedsiębiorcy, np. nazwa firmy”. Pojęcie firmy, zgodnie z § 19 ust. 1 nr 1 Kodeksu Handlowego [niem. „Handelsgesetzbuch”] obejmuje także oznaczenie formy prawnej przedsiębiorcy.

Bundesgerichtshof, Urteil vom 18.04.2013 - I ZR 180/12

Zaskarżenie uchwały w sprawie wyboru członków rady nadzorczej

Bundesgerichthof opowiedział się za prawem akcjonariusza do rozpoznania jego skargi o stwierdzenie nieważności uchwał w sprawie wyboru członków rady nadzorczej także po rezygnacji jej członków z pełnionych funkcji.

Sprawa dotyczyła uchwał podjętych na walnym zgromadzeniu akcjonariuszy w sierpniu 2008r. W okresie od października do lutego 2009r. wybrani członkowie kolejno rezygnowali z pełnienia powierzonych im funkcji. Jeden z akcjonariuszy zaskarżył uchwały w sprawie wyboru członków rady nadzorczej wnosząc o stwierdzenie ich nieważności. Rozpoznający sprawę sądy niższych instancji oddaliły żądanie bez rozpoznania czy w danej sprawie wystąpiły podstawy do stwierdzenia nieważności uchwał.

W ocenie Bundesgerichtshof, w przypadkach jak zaistniały w omawianej sprawie, potrzeba ochrony prawnej odpada jedynie w przypadkach, w których ewentualne stwierdzenie nieważności uchwał w sprawie wyboru rady nadzorczej nie pociągałoby za sobą żądnych następstw prawnych. Ma to miejsce w sytuacjach, w których rada nadzorcza nie podjęła żadnych uchwał przy udziale członków, których wybór został zakwestionowany.

Bundesgerichtshof przekazał sprawę do ponownego rozpoznania wskazując, iż jeśli spółka, w ramach obrony, powołuje się na brak interesu prawnego akcjonariusza w zaskarżeniu uchwał o wyborze członków rady nadzorczej, powinna każdorazowo wykazać jakie uchwały zostały podjęte w toku kadencji tejże rady oraz w jaki sposób zostało to uczynione tj. przy udziale głosów których członków.

Bundesgerichtshof – Urteil vom 19. Februar 2013 – II ZR 56/12

Bank może wypowiedzieć Girkonto niezależnie od interesu spółki w jego kontynuacji

Bundesgerichtshof doprecyzował kwestię zasad wypowiedzenia umowy o prowadzenie  bankowego rachunku oszczędnościowo rozliczeniowego [niem. „Girokonto”] przez bank na podstawie klauzuli 19 ust. 1 ogólnych warunków handlowych banków prywatnych [„(AGB) Banken 2002”].

Zgodnie z tymże zapisem, w przypadku typowego, „zwyczajnego” wypowiedzenia umowy, bank obowiązany jest do zachowania „odpowiedniego” okresu wypowiedzenia, to jest takiego który uwzględniać będzie interesy klienta.

Kwestią sporną była jednak odpowiedź na pytanie, czy przed podjęciem decyzji o dokonaniu takiego wypowiedzenia, bank powinien wyważyć interesy banku w zakończeniu współpracy z interesami klienta odnośnie jej kontynuacji.

W danej sprawie bank dokonał wypowiedzenia, bez podania konkretnych przyczyn, rachunku bankowego prowadzonego dla spółki z .o.o. zajmującej się dystrybucją prasy (w tym skrajnie prawicowej). Wypowiedzenia dokonano przy zachowaniu sześciotygodniowego okresu wypowiedzenia. Spółka wystąpiła do sądu z roszczeniem o ustalenie, iż w dalszym ciągu łączy ją z bankiem umowa o prowadzenie rachunku a wypowiedzenie było nieskuteczne.

Bundesgerichtshof przyjął, iż klauzula 19 ust. 1 ogólnych warunków handlowych banków prywatnych ustanawia ważne i skuteczne prawo banku do wypowiedzenia umowy na prowadzenie rachunku. Wykonanie tego prawa powinno być oceniane przede wszystki przy uwzględnieniu ogólnej zasady swobody stron do zawierania umów z innymi uczestnikami obrotu gospodarczego. Ewentualne nadużycie tego prawa, mogące stanowić podstawę do podważenia czynności prawnej, nie wystąpiło w analizowanym przypadku.

Bundesgerichtshof : Urteil vom 15.01.2013 – XI ZR 22/12

Prowadzenie strony firmy na Facebook podlega obowiązkom informacyjnym

Firma wystąpiła do swojego konkurenta z roszczeniem o zaniechanie naruszeń prawa polegającego na nieumieszczeniu  metryczki informacyjnej [niem. „Impressum”] na profilu tejże firmy na portalu Facebook.

W toku sprawy ustalone zostało, iż na profilu Facebook brakowało m.in. dokładnej nazwy firmy, adresu siedziby, czy danych zarządu. Tenże profil wykorzystywany był do prowadzenia działalności gospodarczej, tj. były na nim oferowane odpłatne usługi firmy. Profil stanowił przy tym swego rodzaju wprowadzenie do głównej strony internetowej firmy.

Landgericht Regensburg rozstrzygnął, iż obowiązek informacyjny opisany w § 5 ustawy o mediach elektronicznych [„Telemediengesetz“], dotyczy każdej obecności firmy na portalu Facebook, która cechuje się pewnym stopniem samodzielności i w ramach której oferowane są odpłatne usługi. Zaniechanie przedsiębiorcy w wypełnieniu tego obowiązku stanowi czyn nieuczciwej konkurencji, o którym mowa w § 4 Nr. 11 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji [„Gesetz gegen den unlauteren Wettbewerb”].

Landgericht Regensburg, Urteil vom 31.01.2013 – 1 HK O 1884/12

Wysyłanie zapytań przez biura informacji gospodarczej

Wysyłanie za pośrednictwem fax zapytań do firm, bez uzyskania ich uprzedniej zgody, stanowi nadmierną uciążliwość [„unzumutbare Belastigung”] w rozumieniu ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji [„Gesetz gegen den unlauteren Wettbewerb ].

W danej sprawie, firma otrzymała faksem pismo od biura informacji gospodarczej z wezwaniem do podania informacji o jej wyniku finansowym w wybranych latach, a także numeru identyfikacji podatkowej, danych o liczbie pracowników etc. Firma nigdy wcześniej nie wyraziła wprost zgody na kierowanie pod jej adresem zapytań w tym zakresie. Biuro Informacji gospodarczej argumentowało, iż należy zakładać, że taka zgoda zostaje każdorazowo udzielona ilekroć firma podaje swoje dane (numer telefonicznego) w ogólnodostępnych rejestrach i książkach telefonicznych.

Stanowiska tego nie podzielił Landgericht Ulm wskazując, iż wysyłanie pism wzywających do podania informacji handlowych stanowi czynność podlegającą ocenie w świetle ww. ustawy, a w konkretnym przypadku – nadmierną uciążliwość, także przy uwzględnieniu profilu działalności i interesów biura informacji gospodarczej.

Landgericht Ulm - Urteil vom 11.01.2013 – 10 O 102/12

Odsetki od kar pieniężnych Urzędu Kartelowego

Bundesverfassungsgericht uznał za zgodne z ustawą zasadniczą naliczanie odsetek od niezapłaconych w terminie kar pieniężnych jakie nakłada niemiecki Urząd Kartelowy [„Bundeskartellamt”] na osoby prawne i stowarzyszenia (lecz nie – osoby fizyczne).

Obowiązek płatności odsetek przez osoby prawne i stowarzyszenia został wprowadzony w  2006r. w § 81 ust. 6 ustawy przeciwko ograniczaniu konkurencji [„Gesetz gegen Wettbewerbbeschränkungen]. W uzasadnieniu wskazywano wówczas, iż naliczanie odsetek przeciwdziała nadużyciom polegającym na zaskarżaniu rozstrzygnięć Bundeskartelamt do sądu a następnie cofaniu środka zaskarżenia tuż przed wydaniem wyroku. W ten sposób można było odwlec w czasie moment uprawomocnienia się rozstrzygnięcia Bundeskartelamt a i finalnie moment płatności kary.

Bundesverfassungsgericht zajął stanowisko, iż obowiązek płatności odsetek przez osoby prawne i stowarzyszenia nie stanowi naruszenia ani zasady równości ani też ustanowionej gwarancji efektywnej ochrony prawnej (Art. 3 ust. 1 i art. 19 ust. 4 niemieckiej ustawy zasadniczej [„Grundgesetz”]).

Bundesverfassungsgericht – Beschluss vom 19.12.2012 – 1 BvL 18/11

Nieznajomość języka umowy szkodzi

Podpisujący umowę nie może się następnie powoływać na nieznajomość języka w której została zredagowana, jako podstawę błędu złożonego oświadczenia woli. To sedno wyroku Amtsgericht Wetzlar, który podtrzymuje utrwalone już stanowisko sądów niemieckich.

W danej sprawie, spór dotyczył wypowiedzenia umowy najmu, a ściślej ujmując, dokumentu takim tytułem oznaczonego. Po złożeniu podpisu pod oświadczeniem wyrażającym zgodę na warunki zakończenia najmu, najemca zakwestionował jego ważność powołując się na nieznajomość języka w którym dokument został zredagowany.

Stanowiska tego nie podzielił sąd wskazując, iż ten kto bez znajomości języka umowy, podpisuje ją, nie może następnie powoływać się na tą okoliczność jako podstawę ewentualnego błędu złożonego oświadczenia (§ 119 BGB). W takich bowiem sytuacjach, na stronie spoczywa obowiązek uzyskania wiedzy na temat treści umowy przed jej podpisaniem.

Amtsgericht Wetzlar  - Urteil vom 23.10.2012 – 38 C 1078/12